Het Leege Land

Op verzoek van historisch onderzoeker en publicist JanJaap Luijt mat Het Leege Land de exacte locatie van één van de grenspalen die de grens Utrecht-Holland aangeven. De foto van hun gezamenlijke meetactiviteit prijkt op de omslag van de jongste uitgave van Oud-Utrecht.

In de omgeving van Baarn controleerde landmeter Van Uppelschoten, geadmitteerd door de Utrechtse autoriteiten, tezamen met een vertegenwoordiger van de Utrechtse Provinciale Staten de locatie van enkele grensstenen. De grens van Utrecht en Holland wordt al eeuwen gemarkeerd door deze meer dan manshoge zuilen. Opvallend is dat één van de grensstenen (waarschijnlijk vanwege een herplaatsing) omgekeerd staat. De wapens van Holland en Utrecht wijzen dus precies de verkeerde kant op. In het interessante artikel van Luijt wordt de positie van de stenen, hun juridische status en geschiedenis uitvoerig toegelicht.

Gepubliceerd op 3 februari 2010 | Trefwoorden: levende geschiedenis. | Reageer

Op verzoek van een lid van de Historische Vereniging Den Hogert uit Gemonde (St-Michielsgestel) deed Het Leege Land een klein bronnenonderzoek naar verkaveling door Romeinse landmeters. Het onderzoekje past goed bij ons voornemen de rol van Romeinse landmeter te ontwikkelen.

Er is een aantal goede bronnen over dit type werk van de Romeinse landmeter of agrimensor. Tegelijkertijd ontdekte Het Leege Land dat de meeste bronnen aandacht besteden aan het werk van de agrimensor in het algemeen, zijn instrumenten en de ontwikkeling van zijn beroep naar een soort juridische status.

De belangrijkste primaire bron voor het werk van de agrimensor is het Corpus Agrimensorum Romanum, dat in 1913 helaas alleen in het Latijn verscheen, bewerkt door de Duitse auteur Carl Tulin. In 1912 had hij er al een artikel aan gewijd. Gelukkig publiceerde Brian Campbell in 2000 (herdruk 2008) zijn ‘The Writings of the Roman Land Surveyors‘, voorzien van uitgebreide commentaren. Het kan gelden als de belangrijkste huidige uitgave van deze primaire bron.

Zoals gezegd gaat deze bron (en de talloze artikelen die hierop zijn gebaseerd), vooral over het generieke werk van de agrimensor. Opvallend genoeg stuitten we op een bron over een onderzoek naar Romeinse kadaster-achtige activiteiten in een heel interessant boek door de Rick Bonnie (online beschikbaar). Hij baseert zijn conclusies op onderzoek naar de Romeinse verkaveling in het Belgische Hesbaye of Haspengouw.

Gepubliceerd op 23 januari 2010 | Trefwoorden: bronnen, ontwikkeling. | Reageer

Op zaterdag 20 maart verzorgt Het Leege Land een historische landmeetdag op Texel. Op een historische locatie in Den Burg richt de landmeter een kantoortje in, geeft hij uitleg over zijn instrumenten en demonstreert hij verschillende historische landmeettechnieken.

Tentoonstelling De Historische Vereniging Texel organiseert een interessante tentoonstelling over kaarten van het eiland. Op vele land- en vooral ook zeekaarten zijn de verschillende gedaanten van het eiland te vinden. Het Leege Land is uitgenodigd bij de tentoonstelling toelichting te geven en demonstraties te verzorgen. De komende weken zal het definitieve programma bekend gemaakt worden, zowel aan de Texelse bevolking als aan de contacten van Het Leege Land.

Gepubliceerd op 14 januari 2010 | Trefwoorden: agenda, tentoonstelling. | Reageer

Het Leege Land is dit jaar goed begonnen met de voorbereidingen voor de Grebbeliniedag in mei. Tijdens de twee dagen in mei dat we actief zullen zijn in Woudenberg, beelden we een eenheid werklieden uit. We meten, tekenen en bouwen dan een schans: een eenvoudig verdedigingswerk.

1794 We zullen een eenheid uitbeelden zoals die werkte aan het einde van de Republiek der Verenigde Nederlanden. In 1794 werd Nederland veroverd door de Franse revolutionaire legers, waarna de Bataafse Republiek werd uitgeroepen. Het Leege Land zal een eenheid uitbeelden die werkt aan een klein verdedigingswerk voor de Grebbelinie, kort voor deze wordt overlopen door de Fransen.

Inkwartiering De werklieden en officier van de eenheid zijn ingekwartierd in Hoeve de Beek. De officier bewoont uiteraard het betere deel van de Hoeve en de werklieden bivakkeren in de schuur. Daar zijn ze ook bezig met hun dagelijkse werk en vrije tijdbesteding.

Uniform Het Leege Land draagt tijdens deze twee dagen de uniformen van de ingenieurs, sappeurs en mineurs van het Staatse leger. Deze droegen lichtblauwe uniformen. Vanwege het zware werk dat wordt verricht zullen de werklieden echter de grijze werkkleding dragen. De officier en onderofficier van de eenheid dragen wel de kleurrijke uniformen uit die tijd.

Samenwerking Tijdens de Grebbeliniedag werkt Het Leege Land op Hoeve de Beek samen met Nederland Paraat, die de mobilisatieperiode 1939-1940 uitbeelden. Dit is de periode die we vooral kennen van de Grebbelinie en de Slag om de Grebbeberg. Samen met hen kijken we uit naar net zo’n fraaie uitbeelding als in mei 2009.

Gepubliceerd op 8 januari 2010 | Trefwoorden: agenda, levende geschiedenis. | Reageer

Van een vriendelijke particulier ontving Het Leege Land een vroeg twintigste-eeuwse meetketting van 10 meter. Het Leege Land bezit al een aantal meetkettingen (zie het betreffende artikel), maar nog niet een exemplaar zoals nu is geschonken. Het verschil is vooral te zien aan de handvatten en de aanduiding van 5m. Verder zat bij de ketting een originele set van 10 meetpennen, die tijdens het werk gebruikt werden om de lengte van een ketting af te meten en het aantal lengten te tellen.

Het Leege Land is bijzonder blij met deze vriendelijke gift en zal de meetketting gebruiken bij de demonstraties en in de levende geschiedenisactiviteiten.

Gepubliceerd op 21 december 2009 | Trefwoorden: aanwinsten. | Reageer

Leege Lander Raymond Uppelschoten bracht een zeer plezierig bezoek aan de familie Caminada in het Utrechtse plaatsje Zeist. Deze familie stamt direct af van de negentiende-eeuwse familie Caminada die in Rotterdam en Delft instrumentmakerijen had. Onderdeel van het assortiment van Caminada waren de landmeetinstrumenten. Eric Caminada vertelde Het Leege Land tijdens het bezoek inspirerende verhalen over de Rotterdamse Caminada’s en het omvangrijke assortiment instrumenten dat zij produceerden.

Onderzoek Bij toeval kwam Eric Caminada er twintig jaar geleden achter dat hij afstamt van de beroemde Nederlandse instrumentmakers. Vanaf dat moment heeft de bedrijfsgeschiedenis en de instrumenten die uit de fabriek kwamen, zijn liefde gekregen. Samen met zijn vrouw verzamelt hij alles wat te maken heeft met de instrumentmakers Caminada, inclusief alle instrumenten die zij produceerden.

Kennis Terwijl Het Leege Land een aanzienlijke kennis heeft van landmeetinstrumenten, was de kennis van onze gastheer over de instrumenten uiteraard overweldigend. Hetzelfde geldt voor de collectie die hij Het Leege Land toonde. Op de foto houdt de heer Caminada een waterpasinstrument van de firma vast.

Gepubliceerd op 11 december 2009 | Trefwoorden: netwerk. | Reageer

Vandaag ontvingen de initiatiefnemers van GeoFort, Willemijn Simon van Leeuwen en Bart Bennis, de Edgar Donckers Prijs. Het Leege Land is al lang een goede relatie van GeoFort en was aanwezig bij de prijsuitreiking om de beide directeuren geluk te wensen.

GeoFort GeoFort is een ‘living lab’ in oprichting gericht op cartografie, navigatie en geosimulaties. Vanaf 2011 kan het publiek daar op speelse wijze kennis kunt maken met een wereld vol kaarten en navigatie. Het Leege Land verzorgt regelmatig workshops bij GeoFort over historische landmeettechnieken.

Samenwerking GeoFort en Het Leege Land beogen op langere termijn samen te werken omdat de doelen en activiteiten elkaar zeer goed aanvullen. We zijn daarom zeer blij voor GeoFort dat het hardwerkende team deze prijs van 150.000 euro heeft gewonnen.

Gepubliceerd op 1 december 2009 | Trefwoorden: netwerk. | Reageer

Het Leege Land krijgt regelmatig vragen over de ‘meetlat’ die we gebruiken onderaan ons briefpapier. Daarin staat een aantal getallen genoemd en men vraagt zich vaak af waar die getallen op duiden. Dat is uiteraard precies onze bedoeling.

De getallen onder de meetlat zijn de jaartallen waarin belangrijke boekwerken werden gepubliceerd over landmeetkunde. Dit is één van de de drie werkgebieden waar Het Leege Land zich mee bezig houdt, naast cartografie en vestingbouw.

De publicaties die we op deze manier aanhalen, zijn:

1537: Nederlandstalige editie van Gemma Frisius’ boekje over driehoeksmeting, met de titel ‘Een boecxken seer nut ende Profitelijc allen Geographiens leerende hoemen eenighe plaetsen beschrijven ende het verschil oft distantie der selver meten sal, welck te voren noyt ghesien en is ghewees’.

1600: de landmeters Johan Sems (1572-vóór 1656) uit Leeuwarden en Jan Pietersz Dou (1572-1635) uit Leiden publiceren hun boek ‘‘Practijck des lantmetens’. Het boek wordt vanaf 1612 een aantal malen herdrukt, en steeds samen gepubliceerd met ‘Van het gebruyck der geometrische instrumenten’ van dezelfde auteurs.

1662: Mattheus van Nispen publiceert zijn ‘De Beknopte Lant-Meet-Konst. Leerende in `t korte, alles wat in `t gemeen, in de practijcke des landt-metens voor-komen kan’.

1744: de tweede editie van Morgensters ‘Werkdadige meetkonst’ verschijnt, fors uitgebreid en geïllustreerd door Johann Herman Knoop. De eerste editie werd in 1703 uitgegeven.

1808: Cornelis van Kraijenhoff publiceert zijn ‘Instructie voor Geographische Ingenieurs’, die de basis vormt voor de landmeetinstructies van de Nederlandse militaire ingenieurs. De inhoud wordt verschillende malen herdrukt in latere instructies, onder andere in 1815 en 1831.

1879: eerste druk van Schols’ ‘Leerboek voor landmeten en waterpassen’. Er volgen nog vele drukken, steeds tezamen met een atlas, waarin de duidelijke afbeeldingen van landmeetinstrumenten en meetoefeningen zijn afgedrukt.

Gepubliceerd op 24 november 2009 | Trefwoorden: bronnen, ontwikkeling. | Reageer

Het Leege Land is een nieuwe weblog gestart: vestingbouw.nl. De weblog biedt korte, inspirerende artikelen over Nederlandse vestingen en vestingbouwers van 1600-1900. Daarbij wordt altijd een relatie gelegd met een relevant archiefstuk in de Nederlandse archieven.

Geschiedenis De Nederlandse vestinggeschiedenis is al lange tijd een onderwerp in de presentaties van Het Leege Land. In de vestingbouw komen alle expertises van landmeters en ingenieurs tezamen: ontwerp, rekenen, tekenen, uitzetten en ‘projectbegeleiding’. Nederland kent een rijke vestingbouwgeschiedenis, van het begin van de Tachtigjarige Oorlog, tot aan de Tweede Wereldoorlog toe.

Archief In de weblog zal altijd een relatie worden gelegd met een archiefstuk over een vestingwerk, fort of vestingstad. Hiermee vormt de weblog een belangrijke aanvulling op de reeds bestaande sites over forten en vestingen. Goed en degelijk historisch onderzoek is één van de belangrijkste activiteiten van Het Leege Land en met de weblog vestingbouw.nl creëren we een platform voor dit vestingbouwkundig archiefonderzoek.

Opzet De opzet van vestingbouw.nl is ontleend alledaagsarchief.nl, een andere weblog door Leege Lander Raymond Uppelschoten. Deze blog heeft zich inmiddels in het afgelopen jaar bewezen en kent een vaste aanhang van 140-160 bezoekers per dag. Uiteraard hopen we dat we met vestingbouw.nl hetzelfde online succes gaan behalen.

Inspiratiebron Overigens zal de weblog geen grote vondsten tonen. Daar is het medium weblog niet voor geschikt. Het doel van vestingbouw.nl is een inspiratiebron te vormen voor goed archiefonderzoek. Het Leege Land hoopt daarmee bij te dragen aan meer kennis over vestinggeschiedenis bij een breder publiek.

Gepubliceerd op 4 november 2009 | Trefwoorden: ontwikkeling. | Reageer